ЭХ-001 — Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль

1. Эх сурвалжийн мета өгөгдөл

2. Хувилбар ба хэрэглэх дүрэм

• Энэ хувилбар 2024-01-17, 2024-06-05, 2026-05-01-ний нэмэлт, өөрчлөлтийн тэмдэглэгээтэй.
• 14.9, 42.10 нь 2026-05-01-ний хуулиар нэмэгдсэн бөгөөд төрийн өмчит эрдэм шинжилгээний байгууллагад тендерийн болон гүйцэтгэлийн баталгааны тухайн зүйлүүдийг хэрэглэхгүй байхаар заасан.
• Энэ эх нь хууль тул ижил харилцааны журам, аргачлал, заавраас давуу. Олон улсын гэрээ өөрөөр заасан бол 2.2-ын дагуу олон улсын гэрээ давуу.
• Албан эхэд үүнээс хойш өөрчлөлт гарсан эсэхийг тогтоогоогүй үед хугацаанаас мэдрэмтгий дүгнэлтийг ЭХ СУРВАЛЖ ШИНЭЧЛЭХ ШААРДЛАГАТАЙЭХ — Эх сурвалж — хууль, журам, аргачлал эсхүл тайлбар материалын бүртгэл гэж ангилна.

4. Баримтлах нэр томьёо

Хуулийн 4.1.1–4.1.26-т дараах нэр томьёог тодорхойлсон:

ажил, аж ахуй эрхлэгч, ашиглалтын хугацааны өртөг, бараа, бэлэн шийдэл, гадаадын этгээд, дотоодын бараа, ерөнхий гэрээний арга, захиалагч, захиалагчаас хараат этгээд, зарлал, оролцогч, өөрийн хэрэгцээнд худалдан авах бараа, ажил, үйлчилгээ, сонирхогч этгээд, тендер, тендер шалгаруулалт, тендер шалгаруулалтын баримт бичиг, техникийн тодорхойлолт, түншлэл, үйлчилгээ, урилга, харьцуулах үнэ, худалдан авах ажиллагаа, цахим дэлгүүр, цахим каталог, цахим систем.

Нэршлийн guard:

• тендер нь оролцогчийн санал; тендер шалгаруулалт нь зарлал, урилга, хүлээн авах, нээх, хянан үзэх, үнэлэх, шийдвэрлэх нийт ажиллагаа.
• сонирхогч этгээд нь сонирхлоо илэрхийлсэн эсхүл урилга авсан этгээд; тендер илгээснээр оролцогч болно.
• зарлал ба урилга, ерөнхий гэрээ ба цахим дэлгүүрээс байгуулах худалдан авах гэрээ, гэрээ шууд байгуулах арга ба нэг эх үүсвэрээс худалдан авах арга-ыг хооронд нь сольж болохгүй.

5. Эх сурвалжаар тогтоосон эрх, үүрэг бүхий тал

• Захиалагч — 4.1.9, 45, 48 дугаар зүйл.
• Захиалагчийг төлөөлөх этгээд, төсвийн шууд захирагч, төсвийн төвлөрүүлэн захирагч, төсвийн ерөнхийлөн захирагч, харьяалах дээд шатны төсвийн захирагч — 44–48 дугаар зүйл.
• Худалдан авах ажиллагааны асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, түүний мэргэжлийн байгууллага, орон нутгийн нэгж — 37, 38, 45, 49 дүгээр зүйл.
• Санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, Сангийн сайд, Засгийн газар — 10.12, 44–46, 55–59 дүгээр зүйл.
• Үнэлгээний хороо, үнэлгээний хорооны дарга, гишүүн, хараат бус гишүүн — 50–52 дугаар зүйл.
• Аж ахуй эрхлэгч, сонирхогч этгээд, оролцогч, түншлэл, түншлэлийн төлөөлөх гишүүн, туслан гүйцэтгэгч, гадаадын этгээд, шалгарсан оролцогч, гүйцэтгэгч — 4, 6–8, 17, 21–30, 39–43 дугаар зүйл.
• Банк, даатгагч, баталгаа гаргагч — 14, 42, 43 дугаар зүйл.
• Өрсөлдөөний асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага, худалдан авах ажиллагааны улсын байцаагч, улсын ерөнхий байцаагч, шүүх, Авлигатай тэмцэх газар — 48.7, 56–60 дугаар зүйл.

6. Нормчилсон хууль зүйн шаардлага

6.1. Үйлчлэх хүрээ, эрэмбэ, зарчим

• ЭХ-001-НШ-001: Улс, орон нутгийн төсөв болон захиалагчийн хөрөнгөөр худалдан авахад хуулийг мөрдөнө /3.1, х.1/.
• ЭХ-001-НШ-002: Гадаад улсын болон олон улсын байгууллагын зээл, тусламжид олон улсын гэрээ өөрөөр заагаагүй бол хуулийг мөрдөнө /2.2, 3.2, х.1/.
• ЭХ-001-НШ-003: 3.3-т жагсаасан төрийн нууц, Монголбанк, сонгууль, дипломат төлөөлөгчийн газар зэрэг харилцаа үйлчлэх хүрээнээс гадна /3.3, х.1/.
• ЭХ-001-НШ-004: Өрсөлдөх тэгш боломж, ил тод, үр ашигтай, хэмнэлттэй, хариуцлагатай зарчим хэрэглэнэ /5.1, х.3/.

6.2. Оролцогч, түншлэл, ерөнхий шаардлага, давуу эрх

• ЭХ-001-НШ-005: Аж ахуй эрхлэгч дангаар эсхүл түншлэлээр тендер ирүүлнэ; түншлэлийн гишүүн бүрийн үүрэг тендерийн үнийн 20 хувиас дээш; туслан гүйцэтгэх нийт хэсэг 20 хувь хүртэл /6.1–6.4, х.3/.
• ЭХ-001-НШ-006: 7.1.1–7.1.10-ын төлбөрийн чадвар, өр, харилцан хамаарал, үгсэн тохиролцоо, авлига/мөнгө угаах, баримт бичиг боловсруулахад оролцсон байдал, эрх хязгаарлалт, хүүхэд хамгааллын бодлогын нөхцөлийн аль нэг үүсвэл ерөнхий шаардлага хангаагүй /х.3/.
• ЭХ-001-НШ-007: Түншлэлийн гишүүн бүр ерөнхий шаардлага хангаж, мэдэгдэл ба шаардсан баримтыг тус бүр ирүүлнэ /7.2–7.4, х.3/.
• ЭХ-001-НШ-008: Баталсан жагсаалтын дотоодын барааг дотоодын үйлдвэрээс авахаар зааж, бусдаас тусад нь багцална /8.1–8.2, 10.4, х.3–5/.
• ЭХ-001-НШ-009: Ажил 30 тэрбум, бараа 1 тэрбум, үйлчилгээ 300 сая төгрөгөөс дээш бол гадаадын этгээд оролцохыг хориглож болохгүй /8.3, х.4/.
• ЭХ-001-НШ-010: Давуу эрхийн хийсвэр бууруулалтыг зөвхөн 8.4–8.7-ын нөхцөл, 8.9-ийн урьдчилан заасан нотолгоогоор тооцно; 8.1-ийн бараа болон ерөнхий гэрээнд давуу эрх олгохгүй /8.4–8.9, х.4/.

6.3. Цахим систем, багц, баримт бичиг

• ЭХ-001-НШ-011: Хууль өөрөөр заагаагүй бол ажиллагаа, мэдээлэл солилцоо, ил тод байдал цахим системээр; баримт нээлттэй өгөгдлөөр хадгалагдана /9.1–9.2, х.4/.
• ЭХ-001-НШ-012: Тоон гарын үсгээр баталгаажуулж системээр илгээсэн баримтыг бичгээр үйлдсэнд тооцно /9.3, х.4/.
• ЭХ-001-НШ-013: Системийн тасалдлыг мэргэжлийн байгууллага тогтоож мэдэгдэн холбогдох хугацааг сунгана /9.5, х.4/.
• ЭХ-001-НШ-014: Шууд болон харьцуулалтын босго хэрэглэх зорилгоор батлагдсан төсөвт өртгийг хуваахыг хориглоно /10.3, х.4/.
• ЭХ-001-НШ-015: Зориулалт, нэр төрөл, газар зүйг харгалзан өрсөлдөөнийг дэмжих байдлаар багцалж болох боловч оролцогчийн тендер ирүүлэх багцын тоог хязгаарлахгүй /10.5–10.6, х.5/.
• ЭХ-001-НШ-016: Тендер шалгаруулалтын баримт бичгийг баталсан жишиг баримт бичиг, маягт, гэрээний нөхцөл, журам, аргачлалаар боловсруулж захиалагч батална /11.1–11.2, х.5/.
• ЭХ-001-НШ-017: Үнэлгээний үндсэн шалгуурыг харьцуулах үнэ | ашиглалтын хугацааны өртөг | чанар ба үнийн хосолмол-оос сонгож урьдчилан заана; чанар-үнийн хосолмол зөвхөн эм, эмнэлгийн хэрэглэгдэхүүнд /11.4, 11.7–11.8, х.5/.
• ЭХ-001-НШ-018: Баримт бичгийн өөрчлөлт бүрийг цахим системийн холбогдох хэсэгт тусгана /11.12, х.6/.
• ЭХ-001-НШ-019: Техникийн тодорхойлолтод худалдааны нэр, патент, эзэмшигч, үйлдвэрлэгч, нийлүүлэгч, үйлдвэрлэлийн арга, гарал үүслийг тухайлан заахыг хориглоно; зайлшгүй үед үндэслэлтэй тайлбар, эсхүл түүнтэй дүйцэх хэрэглэнэ /12.4–12.5, х.6/.
• ЭХ-001-НШ-020: Загвар, дээжийн шалгалт, туршилтыг зураг, дүрсээр баримтжуулж audit баримт болгоно /13.3–13.6, х.6/.

6.4. Баталгаа, чадавх, зарлал

• ЭХ-001-НШ-021: Багцгүй нийт эсхүл тухайн багцын төсөвт өртөг 100 сая төгрөгөөс дээш бол тендерийн баталгаа шаардаж, дүнг төсөвт өртгийн 0.5 хувиар тогтооно; 14.9-ийн дагуу энэ зүйл төрийн өмчит эрдэм шинжилгээний байгууллагад хамаарахгүй /14.1–14.2, 14.9, х.6–7/.
• ЭХ-001-НШ-022: Баталгааг банк, Монгол Улсын Засгийн газрын үнэт цаас, Монгол Улсын даатгагчийн баталгаагаар гаргана /14.3–14.5, х.7/.
• ЭХ-001-НШ-023: 14.6-ын татгалзалт, гэрээ/гүйцэтгэлийн баталгааны үүрэг зөрчих, гомдол бүхэлдээ үндэслэлгүй болох нөхцөлд хуульд заасан хэмжээгээр улсын орлого болгоно /14.6–14.8, х.7/.
• ЭХ-001-НШ-024: Цахим систем болон төрийн нээлттэй мэдээллийн сангаас шалгах боломжтой мэдээллийг давхар баримтаар шаардахгүй; гадаадын этгээдийн гадаадаас бүрдүүлэх баримт үүнд хамаарахгүй /15.2–15.3, х.7/.
• ЭХ-001-НШ-025: Гэрээний үүргийн гүйцэтгэлд үл хамаарах чадавх, туршлагын шаардлага хоригтой /15.1, 15.4, х.7/.
• ЭХ-001-НШ-026: Шууд худалдан авах босгоос дээш зарлал ба баримт бичгийг системд нийтэлж, зарлалд 18.3.1–18.3.9-ийн есөн мэдээллийг заавал тусгана /18.1–18.3, х.8/.

6.5. Тодруулга, хугацаа, тендер илгээх, нээх

• ЭХ-001-НШ-027: Сонирхогч этгээдийн тодруулгын хүсэлт нээлтээс ажлын 5-аас доошгүй өдрийн өмнө; захиалагчийн хариу хаалтаас ажлын 2-оос доошгүй өдрийн өмнө, системд нээлттэй /19.1–19.3, х.8/.
• ЭХ-001-НШ-028: Хугацааг зарлал нийтэлсэн өдрөөс тоолж, хаалтаас өмнө тендерийг өөрчлөх/буцаах боломжтой; хаалтын дараа хориглоно /20.3–20.5, х.8–9/.
• ЭХ-001-НШ-029: Нээлтээс ажлын 5 өдрийн дотор өөрчлөлт нийтэлбэл хаалтаас дор хаяж 5 ажлын өдөр үлдээж сунгана; аль хэдийн 5-аас дээш өдөр үлдсэн бол сунгахгүй байж болно /20.6–20.7, х.9/.
• ЭХ-001-НШ-030: Тендерийн хүчинтэй хугацаа нээлтээс хойш ажлын 30-аас доошгүй өдөр /21.1.1, х.9/.
• ЭХ-001-НШ-031: Цахим системийн маягтын мэдээлэл хавсаргасан бусад баримттай зөрвөл цахим мэдээллийг баримтална /21.3, х.9/.
• ЭХ-001-НШ-032: Улсын төсвийн тендерт төсөвт өртгийн 80 хувиас доош үнэ санал болговол чанар, хамрах хүрээ, гүйцэтгэлд сөрөггүйг тайлбарлана /21.5, х.9/.
• ЭХ-001-НШ-033: Оролцогч нэг тендерийг тоон гарын үсгээр илгээнэ; зөвшөөрсөн хувилбарт санал нь давхардсан тендер биш /22.1–22.4, х.9/.
• ЭХ-001-НШ-034: Хүний эмзэг мэдээллийг нийтэд ил болгохгүй; нууцлах мэдээлэл бүрийн хууль зүйн үндэслэлийг мэдэгдэнэ /22.5–22.6, х.9/.
• ЭХ-001-НШ-035: Хаалтаас хойш нэг цагийн дотор нээж, 23.2-ын нэр, үнэ, хөнгөлөлт, хувилбарт үнэ, баталгааны төлөвийг нийтэлнэ; шаардсан баталгаа ирээгүй бол нээхээс татгалзана /23.1–23.3, х.9–10/.

6.6. Хянан үзэх, үнэлэх, шийдвэрлэх

• ЭХ-001-НШ-036: Нээсэн даруй үнэлгээг эхлүүлж ердийн тохиолдолд ажлын 15, 35.1-ийн аргаар ажлын 5 өдөрт шийдвэр гаргана; 24.3-ын нөхцөлд нэг удаа 15 хүртэл ажлын өдрөөр сунгаж болно /24.1–24.3, х.10/.
• ЭХ-001-НШ-037: 24.1-ийн хугацаанд шийдээгүй бол тухайн төсвийн жилд уг худалдан авалтыг дахин зохион байгуулахыг хориглоно /24.4, х.10/.
• ЭХ-001-НШ-038: Тодорхойгүй, зөрчилтэй асуудлаар өрсөлдөөнд сөрөггүй тодруулж болно; тендерийг нийцүүлэх шинэ баримт, загвар, дээж шаардахгүй; арифметик алдаанаас бусад үнэ, хөнгөлөлтийг тодруулахгүй /25.1–25.5, х.10/.
• ЭХ-001-НШ-039: Бүх шаардлагыг нэгэн зэрэг хангасан тендерийг нийцсэн гэж үзнэ; төсөв/нэгж дээд үнээс хэтэрсэн, дотоодын багцад импорт, үүрэг хүлээн зөвшөөрөөгүй, худал мэдэгдсэн, шаардсан бага үнийн тайлбаргүй бол татгалзана /26.9–26.10, х.11/.
• ЭХ-001-НШ-040: Үнэлгээнд хөнгөлөлт, валют, давуу эрх, мөнгөжүүлсэн шалгуурыг урьдчилан заасан аргачлалаар тооцно; хийсвэр тооцоо гэрээний үнийг өөрчлөхгүй /27.2, 27.12, х.11/.
• ЭХ-001-НШ-041: Арифметик алдааг залруулж оролцогчид мэдэгдэн бичгээр зөвшөөрөл авна /27.3–27.4, х.11/.
• ЭХ-001-НШ-042: Тэнцүү үнэ/оноонд системд түрүүлж ирсэн timestamp-тай тендерийг эхэнд эрэмбэлнэ /27.7, х.11/.
• ЭХ-001-НШ-043: Захиалагч тендер бүрд гэрээ байгуулах эрх олгох | шаардлага хангасан боловч шалгараагүй | шаардлага хангаагүй тул татгалзах шийдвэрийн аль нэгийг гаргана /28.1, х.12/.
• ЭХ-001-НШ-044: Шалгараагүй/татгалзсан үндэслэл, шалгарсан нэр, гэрээний үнийг бүх оролцогчид нэгэн зэрэг системд нийтэлж мэдэгдэнэ /28.2–28.3, х.12/.
• ЭХ-001-НШ-045: Шалгарсан этгээд гэрээ/гүйцэтгэлийн баталгааны үүргээ биелүүлээгүй бол эрхийг хүчингүй болгож удаах эрэмбэд олгоно /28.6, х.12/.

6.7. Мэдээлэл, гэрээ, гүйцэтгэл

• ЭХ-001-НШ-046: Шийдвэр хүртэл үнэлгээ, тендерийн мэдээллийг задруулахгүй; эрх олгосноос хойш ажлын 5 өдөрт шалгарсан тендерийн нууцлаагүй хэсгийг, шийдвэрээс хойш ажлын 5 өдөрт хүсэлт гаргасан оролцогчид хурлын тэмдэглэлийг нээнэ /29.1–29.3, х.12/.
• ЭХ-001-НШ-047: Гэрээний мэдэгдлээс хойш ажлын 6-аас доошгүй өдрийн standstill хэрэглэнэ; нэг оролцогч, 35.1, ерөнхий гэрээ/цахим дэлгүүрийн exception-ыг 30.2-оор тусад нь шалгана /30.1–30.2, х.12/.
• ЭХ-001-НШ-047A: Эрх бүхий гомдол шийдвэрлэх байгууллага эсхүл шүүх тендерийг түдгэлзүүлсэн, эрх олгосон шийдвэрийг хүчингүй болгосон, эсхүл тендерийг хүчингүйд тооцсон үед гэрээ байгуулахгүй /30.3.2, х.12/.
• ЭХ-001-НШ-048: Захиалагч гэрээ хүлээн авснаас хойш ажлын 5 өдөрт, 49.4.13-ын мэдэгдэлтэй бол 10 өдөрт баталгаажуулахгүй байсан ч шийдвэрийн нөхцөлөөр байгуулагдсанд тооцно /30.4, х.12–13/.
• ЭХ-001-НШ-049: Урьдчилан зохион байгуулсан тендерт зээл, тусламжийн гэрээ байгуулагдах хүртэл худалдан авах гэрээ байгуулахыг хориглоно /30.7, х.13/.
• ЭХ-001-НШ-050: Худалдан авах гэрээний гол нөхцөл нь батлагдсан баримт бичиг ба шалгарсан тендер; гэрээ, нэмэлт, өөрчлөлтийг системд нээлттэй бүртгэнэ /39.1–39.4, х.16–17/.
• ЭХ-001-НШ-051: Гэрээг зөвхөн урьдчилан харах боломжгүй онц нөхцөл/гэрээнд заасан үндэслэлээр хугацаа, 11.11-ийн нөхцөл/аргачлалаар үнэ өөрчилнө; бусад өөрчлөлт ба үүргийг гуравдагчид шилжүүлэх хоригтой /40.1–40.2, х.17/.
• ЭХ-001-НШ-051A: Тендер хүлээн авах эцсийн хугацаа эсхүл 30.1-ийн гэрээ байгуулах хугацааг баримтлаагүй гэрээ илт хууль бус /41.1.5, х.17/.
• ЭХ-001-НШ-052: Төсөвт өртөг 100 саяас дээш бол тухайн жилийн санхүүжилтийн 3 хувийн гүйцэтгэлийн баталгаа; чанар, зүгшрүүлэх/тохируулах үүрэгт гэрээний 5–10 хувийн барьцаа тогтоож болно; 42.10-ын дагуу энэ зүйл төрийн өмчит эрдэм шинжилгээний байгууллагад хамаарахгүй /42.1–42.6, 42.10, х.17–18/.
• ЭХ-001-НШ-053: Жил дамжих гэрээний баталгааг хугацаа дуусахаас өмнө шинэчилнэ; шинэчлээгүй бол гэрээний зөрчил ба баталгааг захиалагчийн орлого болгоно /42.7–42.9, х.17–18/.
• ЭХ-001-НШ-054: Урьдчилгаа төлбөрийг түүнээс багагүй баталгаатай үед олгоно; баталгаагүй урьдчилгаа хоригтой /43.1–43.5, х.18/.

6.8. Аргын сонголт

• ЭХ-001-НШ-055: Ерөнхий гэрээнээс бусад худалдан авалтад нээлттэй | харьцуулалт | гэрээ шууд байгуулах | нэг эх үүсвэр аргын аль нэгийг хуульд заасан нөхцөлөөр сонгоно; нээлттэй тендер үндсэн арга /31.1, 32.1, х.13/.
• ЭХ-001-НШ-056: Нээлттэй тендерийн хугацаа ажлын 15-аас дээш, 8.3-ын өндөр өртөгтэй тендерт ажлын 20-иос дээш өдөр /32.3, х.13/.
• ЭХ-001-НШ-057: Өндөр өртөг, цогц, техникийн олон шийдэлтэй үед 33.1–33.6-аар хоёр үе шаттай зохион байгуулж болно /х.13–14/.
• ЭХ-001-НШ-058: Харьцуулалтын аргад бүртгэлийн доод тоо хүрэхгүй бол цуцлах; урилгаас хойш ажлын 5-аас доошгүй өдөр, үнийн дуудлага 2-оос доошгүй цаг; нэр нууц; эцсийн хамгийн бага үнийн тендерээс эхлэн нийцлийг хянана /34.1–34.12, х.14/.
• ЭХ-001-НШ-059: Гэрээ шууд байгуулах аргыг зөвхөн 35.1-ийн урьдчилан мэдэх боломжгүй яаралтай хэрэгцээ, онц байдал/гамшиг/осол, шүүх шинжилгээний тусгай урвалжийн үндэслэлээр; тоо хэмжээ, хугацааг яаралтай нөхцөлийн хэмжээнд хязгаарлана /35.1–35.16, х.14–15/.
• ЭХ-001-НШ-060: Нэг эх үүсвэрийн аргыг зөвхөн 36.1.1–36.1.7-ын оюуны өмч, тусгай эм/вакцин, анхны барааны нэмэлт ≤20 хувь, анхны ажлын нэмэлт ≤15 хувь зэрэг нөхцөлөөр хэрэглэнэ /х.15/.
• ЭХ-001-НШ-061: Ерөнхий гэрээний I шатанд мэргэжлийн байгууллага нийлүүлэгч сонгож, IIII — Ром тооны хоёр (II үе шат) шатанд захиалагч цахим дэлгүүрт үнийн санал дуудна; гэрээ 3 жил хүртэл, нийлүүлэгчийн тоо хязгааргүй, хугацаанд шинэ нийцсэн оролцогч нэмж болно /37.1–37.7, х.15–16/.
• ЭХ-001-НШ-062: Цахим дэлгүүрийн захиалгын хуудсанд тоо хэмжээ, хүргэх газар, хуваарь; урилгаас хойш 2-оос доошгүй ажлын өдөр; үнийн дуудлага 2-оос доошгүй цаг /38.1–38.4, х.16/.

6.9. Төлөвлөлт, тайлагнал, үнэлгээний хороо, гомдол

• ЭХ-001-НШ-063: Санхүүжилт батлагдсанаас хойш ажлын 10 өдөрт төлөвлөгөөг дээд шатанд илгээж, төсвийн ерөнхийлөн захирагч нэг сарын дотор нэгтгэн баталгаажуулж нийтэлнэ /44.1–44.4, х.18/.
• ЭХ-001-НШ-064: Захиалагч төсөл, арга хэмжээ бүрээр цахим системд тайлагнаж, төсвийн ерөнхийлөн захирагч дараа оны 01-15-нд, төв байгууллага дараа оны I улиралд нэгтгэн тайлагнана /46.1–46.4, х.18–19/.
• ЭХ-001-НШ-065: Тендер бүрийн хувийн хэрэгт 48.4.1–48.4.11-ийн санхүүжилт, арга сонголт, баримт бичиг/өөрчлөлт, харилцаа, тендер, тэмдэглэл, шийдвэр, гэрээ, зураг/дүрсийг хадгална /х.19–20/.
• ЭХ-001-НШ-066: 100 сая хүртэлх тендерийн үнэлгээний хороо 3-аас, бусад болон ерөнхий гэрээний I шат 5-аас доошгүй; бүх гишүүн мэргэшсэн, гуравны нэгээс доошгүй нь хараат бус /50.1–50.6, х.21/.
• ЭХ-001-НШ-067: Хороо нээсэн өдөр үнэлгээг эхлүүлж, нийт гишүүний дөрөвний гурваас доошгүй ирц, оролцсон гишүүдийн олонхын саналаар шийдвэрлэн гишүүн бүр зөвлөмжийг системээр баталгаажуулна /51.2–51.8, х.21–22/.
• ЭХ-001-НШ-068: Ашиг сонирхлын зөрчил ба нөлөөллийг мэдэгдэх; хуульд зааснаас бусад харилцаа, уулзалтыг хориглох /52.1–52.5, х.22/.
• ЭХ-001-НШ-069: Захиалагчид гомдлыг мэдсэнээс ажлын 5 өдөрт; агуулгыг нэргүйгээр 3 өдөрт нийтэлж, 5 өдөрт шийдвэрлэнэ /57.1–57.7, х.24/.
• ЭХ-001-НШ-070: Өрсөлдөөн хязгаарласан баримт бичгийн гомдлыг нээлттэй тендерт нээлтээс ажлын 5-аас, бусад аргад 3-аас доошгүй өдрийн өмнө гаргаж, эрх бүхий байгууллага ажлын 10 өдөрт шийдвэрлэнэ /58.1–58.5, х.24–25/.
• ЭХ-001-НШ-071: 28.1-ийн шийдвэрийн гомдлыг ажлын 5 өдөрт Сангийн яаманд гаргаж, хяналтын хугацаанд шийдвэр ба 24.1-ийн хугацааг түдгэлзүүлэн ажлын 10 өдөрт шийдвэрлэнэ /59.1–59.10, х.25/.

7. Үйл ажиллагааны урсгал ба төлөв

Энэ хэсгийн FLOWFLOW — Үйл ажиллагааны урсгал — эхлэлээс үр дүн хүртэлх ерөнхий урсгал болон state нэр нь системийн загварын дүгнэлт; хууль зүйн үндэслэл нь шилжилт бүрийн ард байна.

• FLOW-PLANNINGFLOW-PLANNING — Төлөвлөлтийн урсгал: DRAFT → APPROVED_BY_CUSTOMER → SUBMITTED_TO_SUPERIOR → CONSOLIDATED_VERIFIED → PUBLISHED → AMENDED → REPORTEDDRAFT — Төсөл; APPROVED_BY_CUSTOMER — Захиалагч баталсан; SUBMITTED_TO_SUPERIOR — Дээд шатанд илгээсэн; CONSOLIDATED_VERIFIED — Нэгтгэж баталгаажуулсан; PUBLISHED — Нийтэлсэн; AMENDED — Өөрчилсөн; REPORTED — Тайлагнасан /44–46/.
• FLOW-TENDERFLOW-TENDER — Тендер шалгаруулалтын урсгал: PLANNED → COMMITTEE_ESTABLISHED → DOCUMENT_APPROVED → ANNOUNCED → ACCEPTING → CLOSED → OPENED → UNDER_REVIEW → EVALUATED → DECIDED → CONTRACT_PENDING → CONTRACTED | FAILED | CANCELLEDPLANNED — Төлөвлөсөн; COMMITTEE_ESTABLISHED — Хороо байгуулагдсан; DOCUMENT_APPROVED — Баримт бичиг баталсан; ANNOUNCED — Зарласан; ACCEPTING — Хүлээн авч байна; CLOSED — Хаасан; OPENED — Нээсэн; UNDER_REVIEW — Хянан үзэж байна; EVALUATED — Үнэлсэн; DECIDED — Шийдвэрлэсэн; CONTRACT_PENDING — Гэрээ байгуулах хүлээгдэж байна; CONTRACTED — Гэрээ байгуулсан; FAILED — Тэнцээгүй; CANCELLED — Цуцалсан /18–30, 50–51/.
• FLOW-BIDFLOW-BID — Тендер илгээх урсгал: DRAFT → SUBMITTED → MODIFIED | WITHDRAWN → LOCKED_AT_DEADLINE → OPENED | OPENING_REJECTED → UNDER_REVIEW → COMPLIANT | NON_COMPLIANT → RANKED → AWARDED | NOT_SELECTED | REJECTEDDRAFT — Төсөл; SUBMITTED — Илгээсэн; MODIFIED — Өөрчилсөн; WITHDRAWN — Буцаан татсан; LOCKED_AT_DEADLINE — Эцсийн хугацаанд түгжсэн; OPENED — Нээсэн; OPENING_REJECTED — Нээлтэд татгалзсан; UNDER_REVIEW — Хянан үзэж байна; COMPLIANT — Нийцсэн; NON_COMPLIANT — Нийцээгүй; RANKED — Эрэмбэлсэн; AWARDED — Шалгаруулсан; NOT_SELECTED — Шалгараагүй; REJECTED — Татгалзсан /20–28/.
• FLOW-COMPLAINTFLOW-COMPLAINT — Гомдлын урсгал: SUBMITTED → ADMISSIBILITY_CHECK → CONTENT_PUBLISHED → SUSPENDED | CONTINUED_FOR_PUBLIC_INTEREST → RESOLVED → ESCALATED → COURTSUBMITTED — Илгээсэн; ADMISSIBILITY_CHECK — Хүлээн авах нөхцөлийн шалгалт; CONTENT_PUBLISHED — Агуулгыг нийтэлсэн; SUSPENDED — Түдгэлзүүлсэн; CONTINUED_FOR_PUBLIC_INTEREST — Нийтийн ашиг сонирхлын үүднээс үргэлжлүүлсэн; RESOLVED — Шийдвэрлэсэн; ESCALATED — Дээд шатанд шилжүүлсэн; COURT — Шүүх /57–60/.
• FLOW-CONTRACTFLOW-CONTRACT — Гэрээний урсгал: AWARD_NOTIFIED → STANDSTILL → CONTRACT_CONFIRMED → SIGNED | DEEMED_CONCLUDED → REGISTERED_PUBLISHED → PERFORMING → LAWFULLY_AMENDED → COMPLETED | TERMINATED | MANIFESTLY_ILLEGALAWARD_NOTIFIED — Эрх олгосныг мэдэгдсэн; STANDSTILL — Гэрээ байгуулахын өмнөх хүлээлгийн хугацаа; CONTRACT_CONFIRMED — Гэрээг баталгаажуулсан; SIGNED — Гарын үсэг зурсан; DEEMED_CONCLUDED — Байгуулсанд тооцсон; REGISTERED_PUBLISHED — Бүртгэж нийтэлсэн; PERFORMING — Гүйцэтгэж байна; LAWFULLY_AMENDED — Хуульд нийцүүлэн өөрчилсөн; COMPLETED — Дууссан; TERMINATED — Цуцалсан; MANIFESTLY_ILLEGAL — Илт хууль бус /30, 39–43/.
• FLOW-GENERAL-AGREEMENTFLOW-GENERAL-AGREEMENT — Ерөнхий гэрээний урсгал: FIRST_STAGE_ANNOUNCED → PROVIDER_QUALIFIED → GENERAL_AGREEMENT_ACTIVE → ESHOP_LISTED → CALL_OFF_OPEN → CALL_OFF_CONTRACTED → EXPIREDFIRST_STAGE_ANNOUNCED — Нэгдүгээр үе шатыг зарласан; PROVIDER_QUALIFIED — Нийлүүлэгч шаардлага хангасан; GENERAL_AGREEMENT_ACTIVE — Ерөнхий гэрээ идэвхтэй; ESHOP_LISTED — Цахим дэлгүүрт бүртгэсэн; CALL_OFF_OPEN — Цахим дэлгүүрийн захиалга нээлттэй; CALL_OFF_CONTRACTED — Цахим дэлгүүрийн захиалгаар гэрээ байгуулсан; EXPIRED — Хугацаа дууссан /37–38/.

Хориглох төлөв шилжилт:

• CLOSED → MODIFIED/WITHDRAWNCLOSED — Хаасан; MODIFIED — Өөрчилсөн; WITHDRAWN — Буцаан татсан /20.5/.
• UNDER_REVIEW → ADD_DOCUMENT_TO_CUREUNDER_REVIEW — Хянан үзэж байна; ADD_DOCUMENT_TO_CURE — Дутууг нөхөх баримт нэмэх /25.3/.
• UNDER_REVIEW → PRICE_CLARIFICATIONUNDER_REVIEW — Хянан үзэж байна; PRICE_CLARIFICATION — Үнийн тодруулга — арифметик алдаанаас бусад /25.4/.
• AWARD_NOTIFIED → CONTRACTEDAWARD_NOTIFIED — Эрх олгосныг мэдэгдсэн; CONTRACTED — Гэрээ байгуулсан — 30.2-ын exception-оос бусад тохиолдолд 30.1-ийн standstill дуусаагүй бол.
• ADVANCE_AWARDED → CONTRACTEDADVANCE_AWARDED — Урьдчилсан тендерээр шалгаруулсан; CONTRACTED — Гэрээ байгуулсан — санхүүжилтийн гэрээ байгуулагдаагүй бол /30.7/.
• CONTRACT_PERFORMING → AMENDEDCONTRACT_PERFORMING — Гэрээ хэрэгжиж байна; AMENDED — Өөрчилсөн — 40.1-ээс бусад үндэслэлээр.
• COMPLAINT_UNDER_REVIEW → CUSTOMER_DECIDEDCOMPLAINT_UNDER_REVIEW — Гомдлыг хянан үзэж байна; CUSTOMER_DECIDED — Захиалагч шийдвэрлэсэн — 57.4-ийн нийтийн эрх ашгийн үндэслэлгүй бол.
• DECISION_DEADLINE_MISSED → RETENDER_SAME_YEARDECISION_DEADLINE_MISSED — Шийдвэрийн хугацаа хэтэрсэн; RETENDER_SAME_YEAR — Мөн онд дахин тендер зарлах /24.4/.

8. UIUI — хэрэглэгчийн интерфэйс/UXUX — хэрэглэгчийн туршлага нөлөө

Хууль зүйн шаардлага

• Зарлалын дэлгэц 18.3.1–18.3.9-ийн бүх талбарыг заавал харуулна.
• Хугацаа бүрийг ажлын өдөр эсэх, эхлэх/дуусах огноо, эрх зүйн үндэслэлтэй нь харуулна.
• Тодруулга, өөрчлөлтийг бүх сонирхогчид ижил хүрэх нээлттэй хэсэгт хувилбарын түүхтэй үзүүлнэ.
• Нээлтийн үр дүнд 23.2-ын таван мэдээллийг нийтэд харуулна.
• Шийдвэрийн UIUI — хэрэглэгчийн интерфэйс нь 28.1-ийн гурван албан нэршлийг хэрэглэж, татгалзсан/шалгараагүй үндэслэл, шалгарсан нэр, гэрээний үнийг зэрэг мэдээлнэ.
• Хүний эмзэг мэдээлэл ба нийтийн мэдээллийг тусгаарлаж, нууцлах эрх зүйн үндэслэлийг заавал авна.
• Гомдлын агуулгыг 57.2-ын дагуу гомдол гаргагчийн нэргүйгээр нийтэлнэ.

Системийн хэрэгжилтийн санал

• Арга сонгох дэлгэцэд төсөвт өртөг, төрөл, санхүүжилт, ерөнхий гэрээний бүртгэл, олон улсын гэрээ, онцгой үндэслэлийг тусдаа асуултаар авч, дутуу үед арга санал болгохгүй.
• Хугацааны UIUI — хэрэглэгчийн интерфэйс-д эхний тооцоо, сунгалт, түдгэлзүүлэлт, системийн тасалдлын audit мөрийг зэрэг харуул.
• Нийцлийн үнэлгээнд шаардсан эх сурвалж → оролцогчийн нотолгоо → үнэлгээ → тайлбар → гишүүний баталгаажуулалт шаардлагын холбоос хэрэглэ.

9. APIAPI — програмын харилцах интерфэйс logic нөлөө

Хууль зүйн шаардлага

• Authorization-ыг эрх, үүрэг бүхий тал, захиалагчийн шатлал, үнэлгээний хорооны гишүүнчлэл, ашиг сонирхлын мэдэгдэлтэй холбоно.
• Хаалтын timestamp-аас хойш тендер өөрчлөх/буцаах endpoint-ыг хаана; нэг оролцогчийн нэг тендерийн uniqueness guard хэрэглэнэ.
• Тоон гарын үсгийн баталгаажуулалтгүй тендерийг SUBMITTEDSUBMITTED — Илгээсэн болгохгүй.
• Цахим маягтын утгыг хавсралтаас тусдаа үндсэн өгөгдөл болгон хадгалж, 21.3-ын зөрчлийн дүрэм хэрэглэнэ.
• Хугацааг ажлын өдрийн хуанлиар тооцож, сунгалт, түдгэлзүүлэлт бүрийг эх сурвалжтай audit event болгоно.
• Шаардсан баталгаагүй тендерийг 23.3-ын дагуу OPENING_REJECTEDOPENING_REJECTED — Нээлтэд татгалзсан болгоно.
• Тодруулгаар шинэ баримт нэмж нийцүүлэх, арифметик бус үнэ өөрчлөх APIAPI — програмын харилцах интерфэйс үйлдлийг хориглоно.
• Шийдвэр, гэрээ, нэмэлт өөрчлөлт, гомдлын төлөв бүр immutable audit түүхтэй байна.

Системийн хэрэгжилтийн санал

• Давхардсан хүсэлтэд idempotency key хэрэглэж, нэг үйлдлийг хоёр audit event болгохгүй.
• State transition guard бүр хууль зүйн шаардлага | системийн хамгаалалт гэсэн ангилал ба зүйл/заалтын машин унших холбоостой байна.
• Алдааны хариу нь албан нэршил, хориглосон шилжилт, эх сурвалжийн заалт, засах боломжтой оролтыг тусгана; хуульд байхгүй шинэ татгалзлын үндэслэл үүсгэхгүй.

10. Зөрчил, хязгаарлалт, хамаарал

• Хуулийн 2.2-ын олон улсын гэрээ эхийн багцад байхгүй бол түүний тусгай нөхцөлийг ТОГТООХ БОЛОМЖГҮЙ гэж ангилна.
• Шууд болон харьцуулалтын тоон босго энэ хуульд дүнгээрээ байхгүй; Засгийн газрын тогтоолтой хамтатгаж хэрэглэнэ.
• Жишиг баримт бичиг, гэрээний нөхцөл, баталгаа, үнэлгээ, төлөвлөлт, гомдол, цахим системийн дэлгэрэнгүй нь холбогдох журмаар тодорхойлогдоно.
• Иргэний хууль, Цахим гарын үсгийн тухай хууль, Өрийн удирдлагын тухай хууль, Өрсөлдөөний тухай хууль, хувийн мэдээлэл, авлига, ашиг сонирхлын зөрчил, захиргааны болон иргэний хэрэг хянан шийдвэрлэх хуулиудын эх бүрэн багцад байхгүй; тэдгээрийн нарийвчилсан дүгнэлтийг зохиохгүй.

11. Яг ишлэх жишээ

• ЭХ-001 — Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/, 2 дугаар зүйлийн 2.2 дахь хэсэг, хувилбар 2026-05-01 хүртэлх өөрчлөлттэй, https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16760359992351&type=2ЭХ-001 — Эх сурвалж: Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/
• ЭХ-001 — Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/, 20 дугаар зүйлийн 20.5 дахь хэсэг, хувилбар 2026-05-01 хүртэлх өөрчлөлттэй, https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16760359992351&type=2ЭХ-001 — Эх сурвалж: Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/
• ЭХ-001 — Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/, 31 дүгээр зүйлийн 31.2 дахь хэсэг, хувилбар 2026-05-01 хүртэлх өөрчлөлттэй, https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=16760359992351&type=2ЭХ-001 — Эх сурвалж: Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль /Шинэчилсэн найруулга/